Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί εργασία που εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2004-2005 στο πλαίσιο του μαθήματος «Εισαγωγή στη Λογοτεχνία» του Παντείου Πανεπιστημίου, με διδάσκοντα/επιβλέποντα τον Καθηγητή Δημήτρη Δημηρούλη. Η εργασία ασχολείται με το εκδοτικό πρόβλημα όπως εμφανίζεται στο έργο του Διονυσίου Σολωμού, ένα πρόβλημα που έχει απασχολήσει επί μακρόν τους φιλολογικούς κύκλους της χώρας προκαλώντας διαμάχες, διαφωνίες και έντονο προβληματισμό. Κύριος σκοπός αυτής της εργασίας είναι να ορίσει το εκδοτικό ζήτημα, και δη το εκδοτικό πρόβλημα όπως προκύπτει από τα χειρόγραφα του Διονυσίου Σολωμού, με τρόπο σαφή και κατανοητό ώστε να μπορέσουμε σε δεύτερο επίπεδο να δούμε κάποια επιμέρους, σημαντικά και ενδιαφέροντα ζητήματα όπως την κατάσταση του σολωμικού αρχείου, όπως βρέθηκε μετά το θάνατο του ποιητή και την πρώτη εκδοτική προσπάθεια του Πολυλά, να αναστηλώσει ένα έργο που βρισκόταν σε σπαράγματα. Ακολούθως θα εξεταστούν οι δύο θεωρίες που αφορούν στο εκδοτικό ζήτημα, η αναλυτική και η συνθετική. Θα αναλυθεί η διαμάχη σχετικά με τις σολωμικές εκδόσεις που κρατά από τα προπολεμικά χρόνια και τη γενιά του τριάντα. Θα κλείσουμε με μια σύντομη και συνοπτική αναφορά στους εκδότες μετά τον Πολυλά και πώς εκείνοι χειρίστηκαν το εκδοτικό ζήτημα, αναπτύσσοντας τις θεωρίες τους και εξετάζοντας το αποτέλεσμα των κόπων τους. Το εκδοτικό πρόβλημα είναι ένα θέμα ενδιαφέρον γιατί μοιάζει με αποστολή ανεύρεσης χαμένου θησαυρού, ενός θησαυρού που όλο ξεφεύγει κάνοντας την αναζήτηση ολοένα και πιο συναρπαστική. Ίσως μοιράζει επουσιώδες και υπέρ το δέον ειδικού φιλολογικού ενδιαφέροντος, όμως νομίζω ότι το κείμενο μπορεί ν’ αποτελέσει διαφωτιστικό ανάγνωσμα για οποιονδήποτε φίλο των γραμμάτων, της ιστορίας και της λογοτεχνίας. Το ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον προκύπτει απ’ το γεγονός ότι ο Σολωμός αποτελεί τον Εθνικό μας ποιητή, κι όμως ελάχιστοι Έλληνες γνωρίζουν το έργο του σε κάποια έκταση, πόσο μάλλον την βιογραφία του, πόσο μάλλον τις ειδικές συνθήκες που προκύπτουν από την γλωσσική και πολιτισμική του ιδιαιτερότητά. Σήμερα, 25η Μαρτίου 2012, θα μπορούσα να έχω γράψει για την ματαιότητα μιας εθνικής επετείου σ’ αυτά τα χρόνια της φοβέρα και της άγνοιας που διανύουμε. Θα μπορούσα να σας έχω γράψει για την αντίθεσή μου για τις μαθητικές και στρατιωτικές παρελάσεις. Θα μπορούσα να έχω σχολιάσει ένα σωρό σημεία της επικαιρότητας. Αλλά πραγματικά δεν μπορώ να δω την σκοπιμότητα για κάτι τέτοιο σ’ αυτή τη φάση. Ας αναρτήσω εγώ ένα επιστημονικό άρθρο, κι ας διαβάσετε εσείς μια επιστημονική μελέτη. Και ίσως κάποια πράγματα να ξεκαθαρίσουν και κάποια άλλα να μπουν στη θέση τους, κι έτσι να μην χρειαστεί να πω ούτε για την επέτειο, ούτε για τις παρελάσεις, ούτε για τίποτα άλλο απ’ αυτές τις ζοφερές αφορμές για συζήτηση που προσφέρει η επικαιρότητα.

Σημείωση: Καθώς η εργασία αυτή γράφτηκε το 2005, δυστυχώς δεν έχει μελετήσει και άρα δεν έχει καθόλου λάβει υπόψιν την έκδοση του Δημήτρη Δημηρούλη το 2007 από το Μεταίχμιο.


Ορισμός του εκδοτικού προβλήματος

Ένα από τα προβλήματα που ταλανίζουν την φιλολογική επιστήμη επονομάζεται εκδοτικό πρόβλημα, και ορίζεται αλλιώς ως λογοτεχνική κριτική, της οποίας η παράδοση ξεκινά από τον 18ο αιώνα. Το εκδοτικό πρόβλημα προκύπτει όταν χρειαστεί να προσδιορίσουμε ποιο είναι το κείμενο που πρέπει να φτάσει στα χέρια του αναγνώστη και με τι κριτήρια θα επιλεγεί. Ίσως αυτή η συλλογιστική προέκυψε πρώτη φορά όταν κάποιος εκδότης-τυπογράφος θέλησε να τυπώσει τους κλασσικούς συγγραφείς. Τα κείμενα των κλασσικών συγγραφέων δεν υπήρχαν βέβαια σε χειρόγραφα των ιδίων, υπήρχαν όμως οι αναρίθμητες αντιγραφές κυρίως από καλόγερους σε μοναστήρια και επαγγελματίες αντιγραφείς.

            Συνέχεια

Advertisements